fbpx

Kopciuszek – historia nieznana, czyli skąd się wzięła najpopularniejsza księżniczka Disneya?

Zdawać by się mogło, że o Kopciuszku powiedziano już wszystko… A jednak nie do końca.


Kopciuszka w wersji Disneya znamy chyba wszyscy. Blondwłosa piękność, sympatyczna i pracująca ciężko, by zadowolić swoją macochę i złe siostry, jedna z najpopularniejszych bohaterek Disneya. W rankingach zajmuje często pierwsze miejsce lub jest w pierwszej piątce-szóstce, co jest świetnym wynikiem jak na ilość Disneyowskich księżniczek.

Kopciuszek jest niezwykle popularna na całym świecie, co wcale nie dziwi, gdyż… Niemal wszędzie istnieje jakaś wersja tej historii! Od Chin przez Koreę, Filipiny, Egipt, Turcję, Rosję, Norwegię, na niemieckim klasyku braci Grimm kończąc – mnóstwo krajów rości sobie prawa do ojczyzny sympatycznej księżniczki. Badacze tematu wyliczyli, że na całym świecie jest ponad 500 wariacji Kopciuszka, często pochodzących z zupełnie różnych krajów, a jednak niezwykle do siebie podobnych. Dzisiaj zabiorę Was w krótką podróż dookoła świata i omówię kilka z nich, a na końcu dam Wam parę propozycji współczesnych Kopciuszków, które warto przeczytać.

Zaczynamy!

Egipt, I lub V wiek p.n.e. – Rhodopis

Według greckiego podróżnika Strabo, Rhodopis była grecko-egipską niewolnicą, która poślubiła faraona. Legenda głosi, że dziewczyna kąpała się w strumieniu, gdy orzeł porwał jej sandałek i zaniósł prosto do faraona. Władca tak zachwycił się drobnym, pięknym sandałkiem, że wysłał swoich ludzi na poszukiwania kobiety, która go nosiła. Wkrótce została odnaleziona, a niedługo potem para wzięła ślub.

Nieco inną wersję tej historii przedstawia Herodot, kolejny wielki podróżnik. W jego wersji Rhodopis pochodziła z Tracji, krainy leżącej na granicy między Bułgarią, Turcją i Grecją. Miała ona być kurtyzaną i podopieczną jednego z bogatych właścicieli ziemskich na greckiej wyspie Samos. Została przywieziona do Egiptu za czasów panowania faraona Ahmosa II i tam historię już znamy – sandał, orzeł, ślub z władcą. Faraon znany był ze swojego uwielbienia dla greckiej kultury, co jego polityczni przeciwnicy przypisywali właśnie jego żonie.

Autor – Kit Brooks

Chiny, IX w. n.e. – Yeh-Shen

Yeh-Shen lub Ye Xian była córką chińskiego dowódcy, który umarł z powodu zarazy. Ponieważ nie miał on żadnych synów, którzy mogliby dziedziczyć, Yeh-Shen została pozbawiona majątku i zmuszona do pracy jako służąca dla swojej macochy, Jin, oraz jej córki. Zubożała rodzina musiała mieszkać w jaskini i ledwo wiązała koniec z końcem, a jednak Jin uważała się za panią i zmuszała pasierbicę do niewolniczej pracy. Jedyną pociechą w trudnym życiu była dla Yeh-Shen złota ryba z okolicznego jeziora, z którą się zaprzyjaźnia. W rzeczywistości ryba była duchem-strażnikiem, którego wysłała z zaświatów matka dziewczyny, aby strzegł jej przed złem.

Gdy macocha dowiedziała się o przyjaźni pasierbicy z rybą, nakazała wyłowić zwierzę, zabić i podać na kolację. Zrozpaczona dziewczyna szukała pocieszenia u starego mędrca, który poradził jej, aby ukryła ości pod łóżkiem, a gdy nadejdzie czas – spełnią one jej życzenia.

Zbliżał się coroczny bal noworoczny, na który zaproszone były wszystkie panny z okolicy. Jednak macocha nie chciała pokazywać publicznie swojej służącej-pasierbicy i nakazała jej zostać w domu, a sama zabrała córki na zabawę, licząc, że znajdzie im mężów.

Duch ryby nawiedził Yeh-Shen, która bardzo chciała iść na bal. Spełnił jej życzenie, ubierając dziewczynę w jedwabną suknię, płaszcz z piór zimorodka i złote trzewiki. Ryba ostrzegł: „Nie wolno ci zgubić ani jednego bucika!”.

Jednak Yeh-Shen zgubiła bucik, gdy zaczęła uciekać po tym, jak na balu spotkała macochę, która mogła ją rozpoznać. Trzewik znalazł wędrowny handlarz, który odsprzedał go kolejnym ludziom, aż w końcu but trafił do władcy królestwa To’Han. Król zarządził poszukiwania właścicielki cudnego obuwia, ale żadna kobieta nie była w stanie założyć buta. Zrozpaczony władca wystawił trzewik na piedestale w przepięknym pawilonie, by przynajmniej nacieszyć nim oczy. Nocą, Yeh-Shen zakradła się do pawilonu, aby odzyskać but, ale została pojmana i uznana za złodziejkę. Gdy jednak król zobaczył, że but pasuje na jej stopę, puścił ją wolno, a następnego dnia poprosił o rękę.

Macocha dziewczyny stwierdziła, że to na pewno pomyłka i że jej niewolnica nie może posiadać tak pięknego buta. Yeh-Shen wyciągnęła drugi trzewik i ubrała się w jedwabną suknię, którą miała na balu, lecz Jin nie dała za wygraną – oskarżyła dziewczynę, że ukradła ubrania swojej przybranej siostrze. Jednak król nie uwierzył w tę wersję i zabrał ze sobą Yeh-Shen, która zostaje królową. Jin zmusiła swoją córkę do niewolnictwa zamiast pasierbicy, co skończyło się dla obydwu tragicznie – w wyniku kłótni osunęło się na nie sklepienie jaskini, grzebiąc je żywcem.

Filipiny – Abadeha

Abadeha była mądrą i dobrą dziewczyną, która nie bała się pracy. Jednak po śmierci ojca jej macocha zaczęła znęcać się nad nią i wydawać jej niemożliwe do zrealizowania rozkazy. Jeśli dziewczyna nie wykonała rozkazu, była bita i poniżana przez macochę i przybrane siostry.

W chwilach słabości, Abadeha chodziła na grób matki, gdzie modliła się do Stwórcy, aby pomógł jej sprostać wyzwaniom. Pewnego dnia ktoś wysłuchał jej modłów. Duch lasu pomógł dziewczynie wypełnić kolejne zadanie i zadowolić macochę, przynajmniej na chwilę.

Jakiś czas później, książę wybrał się na polowanie i zapędził się w okolicę, gdzie mieszkała Abadeha. Natrafił na grób jej matki, przy którym znalazł pierścień. Bez zastanowienia zabrał go i założył, po czym wrócił do domu jak gdyby nic się nie stało. Wkrótce palec z pierścieniem zaczął puchnąć i boleć. Królewscy lekarze nie potrafili go zdjąć ani zmniejszyć bólu, więc książę cierpiał bez przerwy. Jednak Stwórca postanowił załagodzić jego cierpienia i zesłał mu sen, z którego wynikało, że jedynie kobieta może zdjąć pierścień. Król ogłosił, że ta, która pozbawi księcia tego narzędzia tortur, zostanie poślubiona następcy tronu.

Ze wszystkich panien, które próbowały, tylko Abadeha była w stanie zdjąć pierścień. I tak stała się księżniczką.

Rdzenni Amerykanie – Kopciuszek Zuni i indyki

W tej wersji historii Kopciuszek należała do plemienia Zuni. Gdy pozostałe dziewczęta bawiły się na festiwalu, Kopciuszek musiała opiekować się miejskimi indykami. Ptaki postanowiły odwdzięczyć jej się za dobrą opiekę i dać suknię zrobioną z ich piór oraz piękną biżuterię. Dziewczyna przyjęła dary, jednak indyki postawiły warunek – musi powrócić do nich przed zachodem słońca. Kopciuszek obiecała, że wróci na czas i poszła na zabawę.

Ale nie wróciła.

Młoda dziewczyna bawiła się tak dobrze, że nie zauważa, gdy czas powrotu minął. Gdy w końcu dotarła do zagrody, gdzie trzymane były indyki, odkryła, że ptaki zniknęły, a cudowne ubrania i klejnoty zmieniły się w łachmany. Była to kara za unikanie odpowiedzialności i lekkomyślność, którą wykazała się pannica.

Autorem ilustracji do tego wydania jest polski artysta mieszkający w USA, Robert Florczak

Persja – Settareh

Settareh była perską księżniczką, której matka zmarła, a ojciec był wiecznie nieobecny. Została wychowana przez macochę, ciotki i kuzynki. Była ignorowana i donaszała ubrania po siostrach.

Pewnego dnia ojciec dziewczyny otrzymał zaproszenie na bal z okazji No Ruz, Nowego Roku. Wyprawił swoje córki na bazar, dając im pieniądze na materiał, z którego miały być uszyte ich suknie. Gdy przyrodnia siostra Settareh kupiła materiał, dziewczyna oddała swoje pieniądze żebrakowi, który w zamian podarował jej magiczny słój. Siostra śmiała się z Settareh, ale w domu okazało się, że słój zamieszkuje wróżka i przestało jej być do śmiechu. Wróżka sprezentowała dziewczynie piękną suknię, jednak macocha zabroniła Settareh iść na bal jako karę za rozdawanie pieniędzy.

Dziewczyna jednak poszła do pałacu, gdzie poznała księcia, który z miejsca się w niej zakochał. Jednak Settareh musiała zdążyć wrócić do domu, aby nikt nie zauważył jej zniknięcia. Uciekła, a po drodze z kostki spadła jej diamentowa bransoletka.

Już następnego dnia książę odnalazł ukochaną i zaczęli planować ślub, jednak złe przyrodnie siostry nie chciały pozwolić, aby dziewczyna zaznała szczęścia. Rozbiły słój, z którego wypadły igły do włosów. Siostry zaproponowały, że upną ślubną fryzurę Settareh, po czym wbiły jej w głowę igły, które zmieniły ją w ptaka.

Książę był zrozpaczony zniknięciem narzeczonej, a jedyną pociechę stanowił ptak, który co wieczór śpiewał mu pod oknem. Któregoś dnia książę zauważył wbite w ptasią główkę igły, wyjął je i przywrócił Settareh jej oryginalną postać. Para pobrała się i żyli długo i szczęśliwie.

Korea – Ewha, Kwiat Gruszy

Bohaterką koreańskiej wersji legendy jest dziewczyna o imieniu Ewha, czyli Kwiat Gruszy. Jej matka zmarła, gdy Ewha była małą dziewczynką, a jej ojciec ożenił się ponownie z kobietą o imieniu Omoni, która miała córkę Peony. Kobieta nienawidziła pasierbicy, więc zawsze jej dokuczała i kazała pracować ponad siły.

Gdy zbliżał się miejski festiwal, Omoni pozwoliła dziewczynie iść pod warunkiem, że wyrwie wszystkie chwasty na polu ryżu, które należało do rodziny. Kwiat Gruszy była zdewastowana – pole było zbyt wielkie, by poradziła sobie sama z tym zadaniem. Z pomocą przyszedł jej wół, który wyszedł nagle z zarośli i z gracją wyjadł wszystkie chwasty, pozostawiając ryż nienaruszony. Dziewczyna była przeszczęśliwa i pognała na festiwal.

Jednak nie dane jej było tam dotrzeć, droga była wyboista i Ewha potknęła się, gubiąc sandał. Gdy wstawała, na drogę wjechała lektyka, w której siedział książę, zmierzający na zabawę. Tragarze przegonili dziewczynę, która upuściła but do płynącej tuż przy drodze rzeczki. Książę był oczarowany urodą Kwiatu Gruszy, nakazał więc tragarzom, by wyłowili but i znaleźli jego właścicielkę.

Kwiat Gruszy bawiła się wspaniale, zapominając o zgubionym sandale. Zabawę przerwała jej macocha, która była przekonana, że dziewczyna nie mogła wypielić pola i chciała ją ukarać. Zanim jednak zdążyła podnieść rękę na Kwiat Gruszy, nadeszli słudzy księcia, niosąc sandał dziewczyny. Macocha była przekonana, że książę chce aresztować jej pasierbicę za jakieś przestępstwo, jednak on wysiadł z lektyki i poprosił Ewhę o rękę. Dziewczyna zgodziła się i żyli razem długo i szczęśliwie.

Kambodża – Angkat

Historia Kopciuszka z Kambodży zaczyna się podobnie do chińskiej wersji – mamy dziewczynę, Angkat, która opiekuje się rybą. Ryba zostaje zabita przez jej złą siostrę przyrodnią, która przyrządza ją na kolację. Dobry duch radzi dziewczynie, aby schowała kości pod łóżko, następnego dnia znajduje złote trzewiki. Jeden chowa, drugi zostaje zabrany przez ptaka i zaniesiony do księcia. Książę szuka dziewczyny o drobnych stopach, na którą będzie pasować bucik, Angkat się zgłasza, wszyscy żyją długo i szczęśliwie… No, nie do końca.

Kambodżańska wersja ma ciąg dalszy, w którym Angkat zostaje zamordowana przez macochę i siostrę, przy niemałym udziale złego ojca. W miejscu, gdzie umarła, wyrasta gaj bambusowy, w którym książę, zrozpaczony po śmierci ukochanej, znajduje ukojenie. Rozkazuje on przesadzić bambus do ogrodów królewskich i samodzielnie zajmuje się roślinami, tęskniąc za ukochaną żoną. Po pewnym czasie dobry duch postanawia go wynagrodzić i przywraca Angkat do życia, a jej rodzina zostaje wygnana.

Kopciuszek uwspółcześniony

To tylko niektóre, ciekawsze historie, które mają w sobie motywy Kopciuszka. Jak widzicie, pierwsze historie sięgają czasów przed naszą erą, a badacze wciąż odnajdują kolejne wariacje tej baśni, powstałe w przeróżnych czasach i krajach. Zdecydowanie zbyt dużo czasu zajęłoby mi opisanie Wam choćby 10 z nich, więc pozostanę przy tych, które w jakiś sposób mnie zainteresowały. 🙂

Te historie, które Wam przedstawiłam, to zapisy legend i baśni, które zostały zebrane i opisane dla potomności. Nie wspomniałam jednak o całkiem współczesnych odsłonach tej historii, jak chociażby Cinder, o której opowiedziałam Wam w piątek na YouTube. Jest jednak kilka innych książek, które opowiadają na nowo historię Kopciuszka, dodając współczesne, często zaskakujące elementy.

Ella Zaklęta autorstwa Gail Carson Levine

Książka opowiada historię Elli, która w dniu urodzin została przeklęta – jest zobowiązana do absolutnego posłuszeństwa. Cokolwiek ktoś jej każe, Ella musi wykonać polecenie, nawet jeśli jest ono głupie lub niebezpieczne. Gdy umiera jej matka, dziewczyna wyrusza w drogę, by odnaleźć złą wróżkę i zmusić ją do zdjęcia klątwy. W międzyczasie poznaje księcia Chara, z którym buduje coraz bliższą relację, opartą na wzajemnym szacunku.

Dlaczego warto przeczytać Ellę?

Jest to książka, którą powinna przeczytać każda dorastająca (i nie tylko!) dziewczyna. Tak już jest, że jesteśmy wychowywane do posłuszeństwa, mamy być grzeczne i miłe, słuchać wszystkiego, co nam każą, a gdy się nie zgadzamy, wmawia nam się, że gdy mówimy „nie”, myślimy „tak”. Ella pokazuje, że nawet klątwa nie przeszkadza jej w byciu silną, asertywną i pewną swego bohaterką. Jest ona dobrym wzorem do naśladowania zarówno dla młodych dziewcząt jak i kobiet, które w końcu mogą powiedzieć „dość”.

Na uwagę zasługuje też relacja Elli z księciem, która odrywa się od klasycznej miłości od pierwszego wejrzenia i ślubu instant. Ella i Char budują swoją relację powoli, na przestrzeni całej książki, darząc się wzajemnie szacunkiem i zaufaniem. Bardzo tego brakuje w klasycznych baśniach i kulturze w ogóle.

Geekerella. Kopciuszek, który był geekiem autorstwa Ashley Poston

Książka dla wszystkich miłośników baśni i popkultury. Opowiada historię Elle Wittimer, miłośniczki popkultury, a szczególnie serii science-fiction Starfield, którą oglądała w dzieciństwie wraz ze zmarłym ojcem. Gdy dowiaduje się o reboocie serii i konkursie na cosplay, w którym nagrodą jest spotkanie z aktorem, który ma zagrać księcia – Ella nie ma wątpliwości. Musi wygrać za wszelką cenę! Nie pomaga to, że jej przyrodnie siostry również pragną wygranej…

Dlaczego warto przeczytać Geekerellę?

Jest to pełna humoru i nawiązań do fandomu historyjka, której autorka umiejętnie wplata w narrację Kopciuszkowe elementy. To świetna książka na wiosenne popołudnie, czyta się ekspresowo i dostarcza mnóstwo radości.

Stepsister autorstwa Jennifer Donnelly

Ta książka nie doczekała się polskiego tłumaczenia, ale jeśli dajecie sobie radę z angielskim to bardzo ją polecam. Tu historia opowiedziana jest z perspektywy nie Kopciuszka, a jej „złych” przyrodnich sióstr, które, zgodnie z Grimmowską wersją, obcięły sobie palce u stóp i pięty, aby założyć szklany pantofelek. Niestety, poświęcenie nie zdało się na nic, książę odkrył szwindel, poślubił Kopciuszka, a siostry zostały skazane na smutną i samotną egzystencję. Isabelle i Tavi nie zgadzają się na taki los.

Książka wyróżnia się niedwuznacznością charakterów bohaterek. Zła macocha i niedobre siostry nie są tak do końca czarnymi charakterami, jak mogłoby się wydawać, a milusia i grzeczna Cinderella nie do końca wpisuje się w schemat dobrej i kochanej głównej bohaterki. Bohaterki mają jasno nakreśloną motywację, która pcha je do często bardzo mrocznych i niemoralnych zachowań.

Podobnie, jak w przypadku Elli Zaklętej, „głównym złym” w historii nie jest konkretna postać, a społeczne oczekiwanie, aby kobieta była zawsze piękna i grzeczna. Isabelle i Tavi, buntują się przeciwko społeczeństwu, które ocenia wartość kobiety na podstawie jej urody i gloryfikuje „miłość instant”. Jednocześnie autorka nie pozwala czytelnikom zapomnieć, że każda akcja ma swoją konsekwencję, a piekło jest wybrukowane dobrymi chęciami.

Dlaczego warto przeczytać Stepsister?

Jest to opowieść o dziewczętach, które tak bardzo starają się sprostać oczekiwaniom matki, że są gotowe okaleczyć się dla spełnienia jej ambicji. Ile z nas, młodych kobiet, miało w życiu takie momenty, że zaciskałyśmy zęby i robiłyśmy to, czego od nas oczekiwano, choć wewnętrznie chciałyśmy krzyczeć i przeklinać na czym świat stoi? Ile razy się zdarzało, że ktoś wybierał do projektu naszą ładniejszą koleżankę, choć nie miała pojęcia o tym, co robi, a my miałyśmy temat w małym palcu? Jak często słyszymy, że mamy ładnie wyglądać w każdej sytuacji, bo ludzie nie będą nas szanować? Jennifer Donnelly rozprawia się ze społecznymi oczekiwaniami, dając czytelniczkom (i czytelnikom!) silne kobiece postaci, które popełniły błędy, ale są w stanie stawić im czoła i sprzeciwić się społeczeństwu.

Kopciuszek opowiedziany na nowo

Po serii Mydlane Podstawy, w której mówiłam tylko o mydle, dzisiaj dla odmiany – tylko popkultura! Temat uznałam za ciekawy, a że sama fascynuję się bajkami, baśniami i legendami, to wsiąknęłam i postanowiłam podzielić się z Wami moimi odkryciami. Wiem, wyszło długo i nawet rozważałam przerobienie tego tekstu na podcast, ale mam nadzieję, że wytrwaliście.

Dajcie znać, która historia Kopciuszka spodobała Wam się najbardziej i czy słyszeliście o nich wcześniej!

Źródła:

Climo, Sh. – The Korean Cinderella, Trophy Picture Books, 1996

Climo, Sh. – The Persian Cinderella, Harper Collins Publishers, 1999

Coburn, J.R. – Angkat: The Cambodian Cinderella, Lee & Low Books, 1998

De La Paz, M.J. – Abadeha: The Philippine Cinderella, Shens Books and Supplies 2001

Green, R.L. – Tales of Ancient Egypt, Penguin UK, 2011

Heiner, H.A. – Cinderella Tales From Around The World, CreateSpace Independent Publishing Platform, 2012

Herodot – Dzieje, Czytelnik, 2011

Louie, A.-L. – Yeh-Shen: A Cinderella Story From China, Puffin Books, 1996

Pollock, P. – The Turkey Girl: A Zuni Cinderella story, Little, Brown Books For Young Readers, 1995

0 0 votes
Article Rating
Subscribe
Powiadom o
guest
0 komentarzy
Inline Feedbacks
View all comments